Wat een buurthuis kan doen tegen eenzaamheid

Meer dan ontmoeting

Print Friendly

Eenzaamheid is een probleem. Dat buurthuizen als samenkomstplek een rol kunnen spelen in de oplossing lijkt logisch. Maar welke rol is dat precies? Lukraak ontmoeting faciliteren is in ieder geval niet de oplossing, aldus de wetenschap.

Meer en meer buurthuizen ‘bestrijden’ eenzaamheid. De wapens die zij daarvoor in de arm nemen zijn van één kaliber: het faciliteren van ontmoeting, laagdrempelige groepsactiviteiten, met bewoners kletsen tijdens de wekelijkse inloop, koffie, contact, gezelligheid. Meer activiteiten leidt tot meer ontmoeting leidt tot minder eenzaamheid, is de algemene tendens. En minder eenzaamheid betekent beter leven – en minder directe en indirecte zorgkosten voor de maatschappij.

Onderzoek

Zo’n oplossingsgerichte gedachtesprong (‘eenzaamheid is een probleem, laten we mensen samenbrengen’) is aantrekkelijk, maar gaat voorbij aan de realiteit. Toen dr. Eric Schoenmakers in 2010 werd gevraagd een proefschrift te schrijven over eenzaamheid dacht hij net zo gemakkelijk over het onderwerp. Maar hoe meer hij zich verdiepte in de psychologie achter het gevoel dat mensen ervaren bij eenzaamheid en in verschillende soorten interventies, hoe complexer het onderwerp werd. Schoenmakers:  “Het gevoel dat eenzaamheid snel op te lossen is, heb ik laten varen.”

Per telefoon definieert de docent-onderzoeker aan de Fontys Hogeschool eenzaamheid als ‘het gat dat er bestaat tussen de relaties die je hebt en de relaties die je zou willen hebben’. Dat gat is op twee manieren te dichten: door iets aan de relatiekant te doen, of door iets aan je verwachtingen doen. “Wanneer wij aan eenzaamheidsbestrijding denken, denken we aan de eerste optie. Iemand die eenzaam is, denkt vaak aan de tweede: hoe kan ik voor mezelf het probleem beheersen.”

In zijn onderzoek meet Schoenmakers de effectiviteit van bestaande interventies. In de regel gaat het om maatjesprojecten, eenmalige interventies en structurele activiteiten. Conclusie: “Alle drie werken ze niet.” Andere onderzoeken, uitgevoerd elders in de academische wereld, bevestigen dat beeld. Activiteiten die worden aangeboden vanuit de gedachte van ontmoeting, in welke vorm dan ook, maken mensen niet minder eenzaam.

Wat je als buurthuis kunt doen

Een gezellig eetpunt, met elkaar een kop koffie drinken, laagdrempelige activiteiten waardoor mensen zich welkom voelen, een vriendencafé, een creatieve koffiekamer; buurthuizen door het hele land zetten zich in om eenzame buurtbewoners uit hun sociaal isolement te halen. In een recent gesprek met Beheer je buurthuis-pionier In De Boomtak vertelde voorzitter Clemens Audenaerd ons nog over de vereenzamende ouderen in zijn omgeving, en hoe het buurthuis die doelgroep wilde betrekken. Al pratende met Schoenmakers werpt het gevoel zich op dat zulke initiatieven hun doel voorbij schieten.

In De Boomtak gaat oud en jong in contact brengen met behulp van de zogenaamde Social Fence.

In De Boomtak gaat oud en jong in contact brengen met behulp van de zogenaamde Social Fence.

“Het punt is”, reageert de onderzoeker, “we denken er te weinig over na.” We projecteren , onze behoefte aan mensen om ons heen, onze situatie op die van het eenzame vrouwtje op de hoek, aldus Schoenmakers. “Maar welke mensen wil je om je heen?  Het gaat om specifieke mensen in je omgeving: je partner, je broer, je zus, je vrienden. Ik voel mezelf wel eens eenzaam in een ruimte met willekeurige mensen. Dat geldt denk ik ook voor anderen. Het gaat erom dat je specifiek uitzoekt: welke relatie wil een persoon hebben? Daar kun je proberen het contact te verbeteren.”

“We denken er te weinig over na”

Zo’n individuele aanpak is niet eenvoudig. Zeker niet voor buurthuizen, die het in de regel moeten doen met een kleine bezetting van grotendeels vrijwilligers. Toch kunnen wijkcentra verschillende functies hebben in de strijd tegen eenzaamheid, denkt Schoenmakers. Bijvoorbeeld een signaleringsfunctie (“kun je met mensen in gesprek gaan over eenzaamheid, over hun netwerk, over of blij zijn met wat ze hebben?”), een doorverwijsfunctie (“naar een maatschappelijk werker bijvoorbeeld, om echt met individuele problematiek in de weer te gaan”), of door toch een collectieve aanpak aan te bieden. Geen laagdrempelige koffiemiddagen, maar cursussen waarbij mensen hun netwerk in beeld brengen. Schoenmakers: “Stel mensen daar de vraag: hoe groot is je netwerk eigenlijk? Waar mis je mensen? Als je mensen die eenzaamheid ervaren zo aan de gang kunt zetten of kunt laten nadenken, dan kunnen ze hun probleem definiëren.”

Kennis over eenzaamheid

Met ons allen denken we heel veel over eenzaamheid. Dat vooral ouderen eenzaam zijn, bijvoorbeeld, terwijl het iedereen kan overkomen. Iedereen kan een belangrijk persoon in zijn of haar omgeving verliezen, werkloos worden, van school wisselen, verhuizen, de relatie met een partner verbroken zien worden – of zelfs bij een positieve gebeurtenis, zoals een nieuwe baan, eenzaamheid ervaren.

Gemiddeld voelt een kleine veertig procent van alle Nederlanders zich eenzaam; iets minder dan tien procent ervaart dat gevoel structureel. Dat zijn grote aantallen. Om maar te zeggen: eenzaamheid is verre van zeldzaam. Zoals de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) schrijft in het eind vorig jaar verschenen boek Wat ik met Kerst mis, hoort eenzaamheid bij het leven. Mensen die het ervaren hoeven zich, kortom, niet abnormaal te voelen. Het kan zelfs goed zijn om af en toe eenzaam te zijn, stelt Eric Schoenmakers. “Het kan je helpen bij persoonlijke groei.”

Eenzaamheid2

“Iedereen kan iets doen, niemand kan alles”

Meer kennis over eenzaamheid is de crux bij de bestrijding ervan, vervolgt hij. Opleidingsprogramma’s van Movisie voor hbo en mbo, cursussen, televisieprogramma’s over het onderwerp; alles draagt bij aan de bespreekbaarheid van eenzaamheid. Vervolgens moet de aanpak van het probleem op collectieve schaal gebeuren. “Voor een buurthuis geldt hetzelfde als voor alle organisaties die hiermee bezig zijn: er liggen kansen, iedereen kan iets doen, maar niemand kan alles doen.”

Signaleren en doorverwijzen vereist nauwe banden van het buurthuis met zorg en welzijn. In Nederland is de Coalitie Erbij actief. Zij organiseren op gemeenteniveau minicoalities, waarbij zorgprofessionals samen aan een tafel zitten met mensen uit het welzijnswerk en in sommige gevallen bedrijven die zich bezighouden met maatschappelijk verantwoord ondernemen. Als buurthuis kun je contact opnemen met zo’n coalitie, of er zelf een initiëren. Op die manier ontstaan samenwerkingen vanuit waar eenzame mensen hulp op maat kunnen krijgen.

Afleiding

Eenzaamheid bestrijden is niet makkelijk. Toch kunnen buurthuizen meer dan genoeg betekenen. Ook de koffiemiddagen, het gezamenlijke eten, de vriendencafés en wekelijkse inloop dienen daarbij een doel: afleiding bieden. Eenzaamheid leefbaar maken. “Zorg dat mensen er niet meer aan denken, dat is goed voor de kwaliteit van leven”, sluit Eric Schoenmakers af. “En zorg dat mensen niet de illusie hebben dat ze structureel eenzaam zijn.”

Activiteiten in het buurthuis kunnen afleiden van het gevoel van eenzaamheid.

Activiteiten in het buurthuis kunnen afleiden van het gevoel van eenzaamheid.

En voor de rest: leer van buurthuis De Kooistee in Hellevoetsluis en welzijnsorganisatie Civic in Amsterdam. De een zet vrijwilligers in om eenzame mensen te helpen zoeken naar instellingen die gericht iets kunnen betekenen. De ander stelde de vraag aan bewoners: hoe herkent u eenzaamheid bij uzelf? En: wanneer zit eenzaamheid u in de weg? Doorverwijzen, signaleren, kennis werven – daarmee begint de strijd.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*