“Pop-up past niet binnen de gemeenteregels”

En nog meer lessen van twee jaar Her-Ontdekt

Print Friendly

What pops up, must pop down. Her-Ontdekt combineerde ruim twee jaar lang met succes verschillende functies in een gebouw dat op de lijst stond om gesloopt te worden. Het initiatief is met recht pionier te noemen. Samen kijken we terug op de lessen die dat pionierswerk hebben opgebracht.

“Ik ga nooit meer vrijwilligers begeleiden.” Annemarie van Veelen zag Her-Ontdekt uitgroeien tot een succesvol voorbeeld van tijdelijk gebruik in een leegstaand pand. Een voormalig tapijtwinkel diende als thuis voor een combinatie tussen meubelbank, creatieve werkplaats en (een vrije interpretatie van het begrip) buurthuis. Rijke en arme mensen vonden hun weg naar Her-Ontdekt; Van Veelen en bestuurspartner Anita Barendregt vonden er een manier om een buurtfunctie te combineren met hun passies. Een passie voor vrijwilligers begeleiden kwam er echter nooit.

Anita Barendregt en Annemarie van Veelen in de werkplaats van Her-Ontdekt

Anita Barendregt en Annemarie van Veelen in de werkplaats van Her-Ontdekt

Vrijwillig, niet vrijblijvend

“Wat me heel erg tegenvalt is dat mensen verwachten dat je alles regelt”, legt Van Veelen uit. “Dat jij [het bestuur – red.] zorgt dat het hier gezellig is. Dat jij zorgt dat hun problemen gehoord worden. Dat jij zorgt dat er goede koffie is. Terwijl er niet tegenover staat dat je dan in een functioneringsgesprek kunt praten over: waar gaan we nu aan werken?” Veel vrijwilligers nemen hun taken niet serieus. Vrijwillig wordt vrijblijvend. En dat sloot niet aan bij de werkwijze van het duo. Barendregt: “Als ik vrijwilligerswerk doe, is het omdat ik dat wil. Ik weet dat ik me duizend procent inzet. Nu verwacht ik dat niet van andere vrijwilligers, maar toch zeker honderd procent. Misschien verwacht ik wel te veel.”

“Misschien verwacht ik te veel”

Vrijwilligers waren juist nodig om het concept van Her-Ontdekt duurzaam te maken. Wetende dat de tapijtwinkel in juni 2016 tegen de grond zou gaan, zou er tijd en moeite gestoken moeten worden in een vervolg op een andere plek. Dat konden (en wilden) Van Veelen en Barendregt niet met hun tweeën; Van Veelen zag Her-Ontdekt überhaupt als een kortetermijnproject voor zichzelf. Maar al bij de zoektocht naar vrijwillige inzet stuitten ze op dat vrijblijvende. Vooral kandidaten die Her-Ontdekt via de Vrijwilligersbank vond bleken weinig gemotiveerd. Potentiële vrijwilligers kwamen al niet opdagen bij een eerste kennismaking. “Dat zegt al genoeg.”

Zowel het werven als begeleiden werd een lopende frustratie. Het begon af te leiden van het doel waarmee de twee Her-Ontdekt runden. Van Veelen ‘wilde graag creatief bezig zijn, maar op een gegeven moment is dat verzandt in het begeleiden’. Barendregt ‘zou wel weer vrijwilligerswerk doen, maar geen vrijwilligers leiden’.

4

De zoektocht wierp geen vruchten af, de locatie zelf wel. De mensen die zich aansloten bij en inzetten voor Her-Ontdekt, waren degenen die al over de vloer kwamen bij de Peppelweg 170. En toen Van Veelen en Barendregt begonnen te denken dat ze ‘gek waren’ en op zoek waren naar een niet bestaand ‘supermens’, kwam Ellen binnenlopen. Ellen kon zich meten met de ambities en inzet van Her-Ontdekt, zonder haar eigen grenzen te overschrijden. “En dan denk je: zie je, ze bestaan wel.”

Iedereen over de vloer

“We willen álle mensen bereiken”, zei Anita Barendregt ooit bij aanvang van het project Beheer je buurthuis. Geconfronteerd met die uitspraak kan ze zeggen dat die ambitie niet te hoog gegrepen was: Her-Ontdekt kreeg echt mensen uit alle lagen van de bevolking over de vloer. Dat had te maken met het meervoudige doel dat het initiatief diende. Ze legt uit: “Mensen met geld kopen hier een cadeautje of komen hun oude spullen brengen. Mensen met minder geld komen voor de meubelbank. En mensen met echt geen geld komen via de wenskerstboom [een jaarlijkse speelgoed- en spulleninzameling voor de allerarmsten – red.] binnen.”

“Onze buik vol van overheid en niet- overheid”

Armoede is er in Rotterdam, en Her-Ontdekt wist met zijn concept een bijdrage te leveren – een bijdrage aan een van de gemeentelijke taken. Het verbaast Van Veelen en Barendregt dan ook dat zowel overheid als maatschappelijk werk de weg naar de Peppelweg niet wist te vinden. Toen het project (onder een andere naam) nog onder welzijnsinstelling Dock viel was dat anders: “Toen werd elke bezoeker bij wijze van spreken nog op een lijstje bijgeschreven”.

5

Later, toen Her-Ontdekt los was gekomen van Dock en pionier werd bij Beheer je buurthuis, werd het stil. Verzoeken om samen te werken met maatschappelijk werk (“wij hebben aangegeven dat mensen hier spullen konden halen als ze die nodig hebben, maar daar werd weinig gebruik van gemaakt;  er werden weinig mensen doorgestuurd” ) strandden. Bij contactpogingen kreeg Barendregt te horen dat ze ‘bij een ander moest wezen’, ‘die persoon was er niet’, of ‘die brief van ons wilden ze wel uitdelen’. “Maar dat gebeurde niet. Je moet echt bij andere initiatieven in de wijk zijn, wil er wat pit achter zitten. Initiatieven die ook vanuit de mens zelf komen.”

Verdrinken in de bureaucratie

Overheden en instellingen hebben moeite om initiatieven als Her-Ontdekt te plaatsen. Pop-up is nieuw, het is tijdelijk, en valt niet binnen de bestaande kaders. “Wij passen niet bij hun denken, hun werkwijze. Ons project past niet in het plaatje. Niet in maatschappelijk werk. Niet in dat van de woningcorporatie. Pop-up past niet binnen de gemeenteregels”, concluderen Van Veelen en Barendregt.

Met als gevolg dat er in al die tijd nooit een gebruikersovereenkomst is getekend met de corporatie. De deal was dat Her-Ontdekt geen huur zou betalen voor het gebruik van de tapijtwinkel; voor een eventuele gas-water-licht-aanslag heeft het reserves opgebouwd. Zonder een contract was er ook geen duidelijkheid. Duidelijkheid die Her-Ontdekt nooit kreeg vanuit de corporatie. Van Veelen en Barendregt spreken over ‘van kastje naar de muur gestuurd worden’ en ‘verloren energie’. Een half jaar geleden gaven ze het op en besloten ze te stoppen met verdrinken in alle bureaucratie. “We zien het wel. We gaan in ieder geval niet alles met terugwerkende kracht terugbetalen.”

3

Springplank naar een nieuwe carrière

Her-Ontdekt blijft nog tot juni bestaan. Met het einde van het project, komt daarmee ook een einde van de vrijwillige inzet van Annemarie van Veelen. Na Her-Ontdekt is het tijd voor rust, en wellicht later nieuwe projecten. Anita Barendregt daarentegen heeft via Her-Ontdekt een nieuwe carrière opgebouwd. Via de werkplaats begon ze opdrachten binnen te slepen voor het bouwen van meubels; inmiddels gaat het zo goed dat ze opdrachten af moet slaan. Het buurtinitiatief werd voor haar springplank naar een nieuwe carrière die aansluit bij waar het mee begon: passie.

De twee kijken mede daarom vooral positief terug op Her-Ontdekt. “We klinken misschien heel negatief”, lacht Barendregt, “maar dat zijn we echt niet.” Het is niet gelukt om een duurzaam buurtinitiatief te bouwen met structurele vrijwilligersinzet, maar Her-Ontdekt is ook nooit met dat doel begonnen. Het was pop-up, en aan pop-up komt een einde.

“We zien het wel”

Wat een leerzame periode was voor Van Veelen en Barendregt (“ik ben blij dat we geen coöperatie zijn geworden!” “we werden gedwongen na te denken over waar we mee bezig waren”), was daarom ook een leerzame periode voor Beheer je buurthuis. Hun lessen zijn onze lessen. Tussen de vijf pioniers was Her-Ontdekt het verst verwijderd van het idee van een traditioneel buurthuis. Op een nieuwe manier gebruikte het project leegstaand vastgoed om een tijdelijke ontmoetingsplek te creëren. Het bracht rijk en arm samen, en zorgde ervoor dat de toen net werkloze Barendregt haar eigen bedrijf kon starten.

De sloop rondom Her-Ontdekt is inmiddels begonnen. Later dit jaar volgt het huidige onderkomen van het initiatief.

De sloop rondom Her-Ontdekt is inmiddels begonnen. Later dit jaar volgt het huidige onderkomen van het initiatief.

Gemeente en instellingen hebben moeite met dat spontane succes. Pop-up past niet binnen de bureaucratie, nog niet althans. “Overheid en semi-overheid hebben we onze buik van vol”, zegt Van Veelen; andersom hebben overheden nog weinig kaas gegeten van positieve energie die buiten de kaders valt. Dat is een les voor de systeemwereld. Voor bewoners die aan de slag willen tekenen we deze les graag op: vrijwillige inzet en vrijwilligers inzetten zijn twee verschillende dingen. Begeleiding wordt afleiding, die misschien ongewenst is op weg naar je doel. Een goed beeld van de juiste organisatie bij je visie vormt zich vanzelf – de tijdelijke aard van Her-Ontdekt is daar een goed voorbeeld van.

Her-Ontdekt kreeg namens het project Beheer je buurthuis procesondersteuning van Stock5. We willen Anita Barendregt en Anita van Veelen bedanken voor hun enthousiasme. Her-Ontdekt sluit in juni 2016. Het initiatief is gevestigd op de Peppelweg 170-178 in Rotterdam. Bezoek Her-Ontdekt nu het nog kan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*