De kracht van tijdelijk gebruik

Leegstaand vastgoed voor nieuwe ontmoetingsplekken

Print Friendly

Vorige week schreven we een blog over het doorberekenen van kostendekkende huur door gemeentes aan wijkhuisbesturen. Op deze manier worden problemen van de gemeente met maatschappelijk vastgoed op het bordje van vrijwilligers gelegd. In dit vervolg bekijken we de mogelijkheden van het tijdelijk gebruik van gebouwen als ontmoetingsplek in de wijk, als tegenhanger van grote en soms onpersoonlijke wijkgebouwen.

De Weggeefwinkel

“Ik was laatst op bezoek bij een buurthuis in Overvecht met aan de overzijde van de straat een weggeefwinkel. Het buurthuis was open en steriel, men deed haar best er wat van te maken. De weggeefwinkel was een bomvol pand. We kregen de vraag om na vijf minuten te vertrekken omdat er anders niemand meer in kon. Het half benutte buurthuis staat nog voor tientallen jaren op de vastgoedbegroting; de winkel zit in een tijdelijk pand. Dat wordt gesloopt, zal verdwijnen, krijgt geen alternatief.”

Deze rake observatie over de Weggeefwinkel kreeg ik toegestuurd door Joop Hofman, de meest bevlogen en creatieve vernieuwer binnen het sociale domein die ik ken.

Voorbeelden te over

Pop-up_buurthuisEn gelijk heeft Joop. Steeds vaker – het zware weer waarin de publieke en zakelijke vastgoedmarkt van winkels en kantoorpanden zich bevindt helpt daar enorm aan mee – krijgen gebouwen een tijdelijke bestemming . Creatieve bewoners starten pop-up buurthuizen, creatieve broedplaatsen, nieuwe culturele ontmoetingsplaatsen en verzamelplekken van sociale functies. Of het nu een voormalige basisschool in Hengelo is die door het BewonersBedrijf Berflo Es wordt ingevuld, een muziekpodium en cultureel centrum in een voormalige bioscoop in Lelystad, of ideevorming rondom een pop-up buurthuis.

Het gebruik van leegstaande gebouwen om een tijdelijke culturele of sociale bestemming te geven kent heel veel succesvolle voorbeelden. Ontmoeting ontstaat steeds vaker op deze min of meer spontane verzamelplekken in wijk of stad. Onze eigen pionier Her-ontdekt in Rotterdam is een perfect voorbeeld. Een voormalige tapijtenwinkel in een winkelstraat werd in mum van tijd omgetoverd tot creatieve en duurzame hotspot.

Her-Ontdekt buurthuis

Tijdelijk gebruik als alternatief?

Geven we bestuurders en beleidsmakers hiermee de argumenten in handen om botweg alle buurthuizen weg te bezuinigen? Wat mij betreft zeker niet! Buurthuizen die goed functioneren, een rijk activiteitenaanbod kennen en een brede doelgroep aan zich weten te binden hebben nog altijd waarde. En kwetsbare doelgroepen hebben nog altijd een plek nodig waar ze naartoe kunnen voor opvang of ondersteuning.

Dit is vooral een pleidooi om niet te veel vast te houden aan het bestaande; de gebouwen die nu eenmaal in de vastgoedportefeuille zitten, de grootschalige voorzieningen die onder een dak zijn gebracht en zich niet tot elkaar verhouden, de kosten-inefficiëntie van gebouwen die vaak alleen professioneel kunnen worden beheerd.

Ga waar nodig of mogelijk op zoek naar kleinschaliger alternatieven. We worden niet voor niets enthousiast van ’t Puttertje in Schiedam – Nieuwland. Bedacht en gerund door Riet Putters met vrijwilligers, is dit een huiskamer voor ouderen die het ontbreekt aan sociale netwerken. Gehuisvest in een woning van de woningbouwcorporatie. Of het huiskamerproject van Leo en Netty Olffers in het Haagse Laakkwartier. Bij gebrek aan een wijkcentrum (het werd wegbezuinigd)  openden zij hun huiskamer voor ouderen. Het is zo succesvol en waardevol dat de initiatiefnemers het niet meer anders zouden willen. Toegegeven, het geen tijdelijk gebruik maar wel een onderstreping van het belang van kleinschaligheid en maatwerk.

Het huiskamerproject in het Haagse Lakkwartier (Foto © Paulien Vermunt – Grijswaard)

Het huiskamerproject in het Haagse Laakkwartier (Foto © Paulien Vermunt – Grijswaard)

Alweer maatwerk?

Deze open deur is maar al te waar. Niet iedere wijk kent geschikt vastgoed, veel wijkhuizen functioneren uitstekend en hebben geen alternatief nodig. Iedere wijk heeft behoefte aan andere voorzieningen en functies. Daarom is het belangrijk om maatwerk op te nemen in het accommodatiebeleid van gemeentes. Durf verschil te maken.

“Wil om het echt te veranderen ontbreekt”

Maar waarom is het ruimte geven aan tijdelijk gebruik nog geen speerpunt bij gemeentes? Joop Hofman heeft wel een idee: “Iedereen ziet waar de sociale kracht zit en de dynamiek. En toch zeggen we dat we niet in staat zijn dit op te lossen. We accepteren de wurgende systemen die we zelf bedacht hebben als een soort natuurramp die ons overkomt. De wil om het echt te veranderen ontbreekt en misschien mag je ook niet van systeembewakers verwachten dat ze hun systeem gaan ontregelen. Maar toch ligt daar inhoudelijk en financieel de oplossing. Deze oplossingen veronderstellen niet alleen gemeentelijke aansluiting op de nieuwe samenlevingsdynamiek, maar ook de samenleving uitnodigen en op organisatieniveau komen tot volstrekt nieuwe concepten voor duurzaam exploiteren door tijdelijk gebruik.”

BewonersBedrijf Berflo Es geeft nieuwe invulling aan een voormalige basisschool

BewonersBedrijf Berflo Es geeft nieuwe invulling aan een voormalige basisschool

Wat leren we hiervan als wijkhuis?

Allereerst om je niet blind te staren op dat ene gebouw dat koste wat kost moet worden opengehouden. De functie van het gebouw staat centraal. Of zoals een Arnhemse zelfbeheerder het laatst verwoordde: “Je zou wel gek zijn om een zieltogend wijkhuis dat al jaren nauwelijks een meerwaarde heeft open te houden, terwijl het op andere plekken bruist van de activiteit.”

“Wat heeft jouw wijkhuis nodig om ook te bruisen?”

Tijdelijk gebruik heeft duidelijk voordelen als het gaat om kostenbesparing, flexibiliteit in gebruik, gevoel van eigenaarschap en gebruikmaken van het onverwachte. Is de conclusie dat jouw buurthuis de meest geschikte plek blijft, dan kun je op zijn minst inspiratie halen uit alle voorbeelden. Leer van de creatieve menging van functies die anderen geven aan de invulling van de ontmoetingsplek. Bekijk je eigen aanbod, faciliteiten, voorzieningen en functies eens kritisch. Wat heeft jouw wijkhuis nodig om ook te bruisen?

Meer lezen of delen?

Stichting DOEN heeft een programma rondom Nieuwe Ontmoetingsplekken waarbij ze de mogelijkheid hebben financieel te ondersteunen. In hun inspiratiegids vind je veel goede voorbeelden. De Kennis- en Projectbank Herbestemming heeft veel informatie verzameld. Ook Bouwstenen voor Sociaal geeft een grote hoeveelheid informatie op dit onderwerp.

We zouden het erg op prijs stellen als je jouw visie, mening, ervaring of project wilt delen via de mogelijkheid te reageren onder aan dit artikel.

Door Thijs van Mierlo, LSA/Beheer je buurthuis. Dit artikel is een vervolg op Kostendekkende huur? Laat de gemeente haar eigen probleem oplossenFoto bovenaan artikel via Greater Venues.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*